Een avond met ROSALÍA’s LUX
Lux, het nieuwste album van de Catalaanse ROSALÍA wordt alom geroemd. Het album prijkt aan de top van vele jaarlijstjes met beste albums van 2025. Ook aan dat van mij. Op vrijdag 27 februari 2026 kwamen vijftig mooie mensen samen in de Kapel van het Groot Begijnhof in Sint-Amandsberg om na het onderstaande verhaal, gebracht door Elke Leyman, samen in het complete donker te luisteren de elpee van ROSALÍA’s LUX.
Een avond met ROSALÍA’s LUX op 27 februari in de Kapel van het Groot Begijnhof Sint-Elisabeth in Sint-Amandsberg
Het album LUX dat op de valreep van 2025 verscheen, prijkte aan de top van vele jaarlijstjes met beste albums van 2025.
Ook bij mij. Schrijven begon voor mij als muziekjournalist. Music was his first love and will be his last.
Sommigen van jullie waren er ook bij tijdens ‘In this world of troubles my music pulls me through’ de muziekavond die Kees Klomp en ik organiseerden.
Nadat ik je zo meer heb verteld over ROSALÍA’s LUX, gaan we naar het album luisteren en dat op deze bijzondere en toepasselijke plek, de Kapel van het Groot Begijnhof Sint-Elisabeth in Sint-Amandsberg.
Toepasselijk omdat het album ‘feminiene mystiek’, transformatie en spiritualiteit exploreert.
En dat gaan we straks horen en voelen op deze heilige plek.
Die heiligheid zie ik vooral als Qi.
Qi is, zoals voormalig non en theologe Karen Armstrong in het boek De heilige natuur, uiteenzet: “een probleem voor de westerse manier van denken. Het is het basismateriaal of de essentie van het universum, en niet iets puur spiritueels maar ook niet iets puur materieels, het valt daarom buiten al onze gebruikelijke categorieën. Het is onverwoordbaar, het is iets wat we niet kunnen definiëren of beschrijven. Qi is geen god of enig ander wezen, het is de energie waarvan al het leven vervuld is, die de werelden van planten, dieren, mensen en goden harmonieus met elkaar verbindt en tot hun volledige potentieel laat ontplooien.”
Dat voel je als we straks luisteren.
Je hebt ook de droge feiten van het album. Het telt achttien nummers, met lyrics in dertien talen en je hoort op LUX twee koren, een fragment van een gedicht voorgedragen door Patti Smith - die overigens komende zomer op Gent Jazz speelt - en je hoort Björk en het London Symphony Orchestra.
Het is een album waarvoor de zangeres uit Barcelona zich liet inspireren door romanschrijfster Clarice Lispector en de filosofe Simone Weil.
‘Diepgaand doordacht en grondig onderzocht, is het een monument voor zowel de onbegrijpelijke chaos als de adembenemende verwondering van het menselijk bestaan, dat naadloos schakelt tussen fragiele schoonheid en kinderlijke magie enerzijds en rauw, wellustig verlangen anderzijds. Het is even expliciet en schokkend als meeslepend en goddelijk, waarbij ROSALÍA een uitgebreide uiteenzetting geeft, van religie en seks tot sterfelijkheid en geweld’, beschreef NPR het album.
Maar LUX is meer dan alleen een staaltje geluidskunst. Het is heilig, niet in woorden te vatten. Het is het onzegbare in klank.
Meer nog dan alle superlatieven die LUX ten deel vallen, hoor je een kunstenares die alles geeft wat ze in zich heeft.
En daartoe werd ze uitgedaagd door Pilar, haar zus, getuigde ze bij in de Zane Lowe show bij Apple Music.
Haar vorige album Motomami was ook een gigant, het bracht haar al op Werchter en in Vorst Nationaal. Dit jaar staat ze in de AFAS Dome.
Dat album was niet helemaal, of helemaal niet mijn ding.
Te elektronisch.
En dat vond ik niet alleen.
Pili, de zus van ROSALÍA, vroeg Rosi - zo noemen ze elkaar Pili en Rosi - bij de eerste beluistering van Motomami: waarom maak je altijd elk liedje kapot?
Het raakte Rosi diep en maakte haar verdrietig.
Tot ze tot het besef kwam dat ze nooit echt tot het uiterste gaat om een liedje af te maken.
Zo is LUX geboren.
Daarbij komt dat ROSALÍA ook nog een boodschap heeft over te brengen. Een re-story.
Ze schrijft muziekgeschiedenis door de manier waarop ze - van flamenco, en pop tot klassieke muziek - dat wat we gewoon zijn op zijn kop zet.
Dat Rosalía Vila Tobella, zoals haar volledige naam is. geen gewone is, was immers al duidelijk toen ze op haar eenentwintigste werd toegelaten tot de flamenco-opleiding Escola Superior de Música de Catalunya.
Zij alleen.
Elk academiejaar mag immers maar één student de opleiding beginnen.
Als ze vier jaar later afstudeert, is duidelijk dat een fenomeen geboren is: ROSALÍA is vanaf dan in kapitalen geschreven..
Met haar eindwerk zette ze de flamencowereld op zijn kop door van de traditionele Spaanse muziek popmuziek te maken.
Met LUX zet ze nu dan weer op zijn kop wat popmuziek kan zijn. Is LUX popmuziek, klassiek, flamenco of reggaeton? Het is het allemaal.
En daarmee is ROSALÍA een levende re-story. Ze doorbreekt de gebaande paden en verwachtingspatronen die we gewoon zijn.
Re-story is de naam van de coöperatieve vennootschap die bepleit dat we een nieuw verhaal nodig hebben voor onze economie en voor de manier waarop we samenleven zodat mensen en organisaties weer kunnen floreren.
De vrouwelijke of meer specifiek de feminiene energie en kracht spelen volgens ons een sleutelrol in de transitie van onze maatschappelijke systemen en ook onze persoonlijke levens.
En kunstenaars, wij noemen ze de seismografen van de tijd, nemen daarin een voortouw.
Ook daarom is LUX een prachtplaat, in elk nummer verwijst ROSALÍA naar de hagiografie, de biografie van een vrouwelijke heilige.
Niet gewoon liedjes om deze heiligen te vereren, nee ROSALÍA wilde met het maken van dit album vooral leren over al die culturen, en hoe vrouwen daarin in het leven staan.
Dat is exact ook hoe ik mijn journativistisch werk aanpak.
Zingen over heiligen is gedurfd in deze tijd.
Wees eerlijk: hoe saai klinkt dat zingen over heiligen.
Maar ROSALÍA is juist verveeld met de popmuziek die met teksten vol hints van rivaliteit en verraad als voer dient voor roddelrubrieken, vertelt ze in een interview met The Guardian.
“Meer dan ooit, vind ik het nodig om de ander te begrijpen. In een wereld die soms zo verdeeld aanvoelt, gaat het voor mij erom verhalen te verzamelen en daar zo goed mogelijk liedjes van te maken, want het is de liefde voor de ander die me in staat stelt een album als dit te maken”, vertelt ze.
En toch getuigt ze op LUX zelf ook over rivaliteit en verraad als ze in het lied ‘La Perla’ de Puerto Ricaanse reggaeton-ster Rauw Alejandro, met wie ze de verloving verbrak, beschuldigt ‘een emotionele terrorist’ te zijn.
In ‘Berghain’ herhaalt rapper Yves Tumor Mike Tysons tirade tegen Lennox Lewis in 2002: “I’ll fuck you 'till you love me.” Het is haar manier om de onderdrukking van vrouwen door mannen aan de kaak te stellen.
Holy …
Het is best even schrikken, omdat het een van de weinige momenten op het album is in een taal die, laat ik voor mezelf spreken, versta.
Geen zorgen, LUX kreeg een zegen uit het Vaticaan.
De cultuurminister van het Vaticaan erkent dat ROSALÍA een diepe behoefte in de hedendaagse cultuur vastlegt naar spiritualiteit en het ontwikkelen van het innerlijk leven.
De songs op LUX zijn dus geïnspireerd door vrouwelijke heiligen uit allerlei religies en culturen: Hildegard von Bingen, Vimala en Santa Olga van Kyiv komen onder andere voorbij.
Vimala schreef gedichten, maar was ook een prostituee die uiteindelijk heilig verklaard werd omdat ze een van de eerste vrouwen was die schreef in een oude boeddhistische gedichtenbundel geschreven door nonnen.
Santa Olga de Kyiv, die in de tiende eeuw leefde, bekeerde zich tot het christendom. Zij werd als heilige beschouwd omdat ze zoveel mensen tot dat geloof bekeerde.
Maar ze was ook een moordenares. Nadat haar man werd vermoord, vermoordde ze uit wraak een heleboel mannen.
“In verschillende religies, contexten en culturen wordt heiligheid zo verschillend begrepen”, zegt ROSALÍA daarover.
Het nummer ‘La Yugular’ is geïnspireerd op de eerste vrouwelijke islamitische heilige, Rabia Al Adawiyya, wiens uitspraak ‘geen enkele vrouw heeft ooit beweerd God te zijn’ in het Spaans op de albumhoes staat.
Ze gebruikt deze vrouwelijke heiligen als spiegel voor haar eigen breuk, geloof en positie als controversiële wereldster – en pleit in een tijd van online veroordeling voor twijfels, tegenstrijdigheid en vergeving in plaats van een cancelcultuur.
Het sluit aan bij de kern van het album: vrouwelijke mystiek.
Er zit een duidelijke feministische lading aan LUX.
Ook in die zin is het symbolisch dat we op deze plek samenkomen. De begijnen, er leefden er hier zevenhonderd, worden gezien als de vroege feministische beweging.
ROSALÍA verwijst naar het boek The Carrier Bag Theory of Fiction waarin de Amerikaanse sciencefictionschrijfster Ursula Le Quin stelt dat er een verschil is tussen masculien en feminien schrijven.
Masculien schrijven gaat over de held, over de triomfen van deze held, het is het verhaal van elke Hollywoodfilm. Als er geen held in het verhaal is, dan is het geen goed verhaal. Die verhalen draaien allemaal om conflict.
Feminien schrijven gaat over een aanhoudend proces. Het draait daarbij niet om de climax en een oplossing.
Het gaat niet over helden, maar over mensen met hun waanideeën, over de verliezen die zij lijden en de transformaties die ze doormaken.
Ursula legt het uit, zo vertelt ROSALÍA in de Popcast bij de New York Times als ‘een voertuig, een carrier bag, waarin je alle verhalen kan verzamelen die bestaan’.
Het gaat niet over ikke ikke ikke, het gaat over hoe je meer ruimte maakt voor alles wat eraan vooraf ging, ruimte maakt voor alles wat bestaat.
Er zijn, zo stelt ROSALÍA, zoveel interessante vrouwen in de geschiedenis waar we te weinig over praten.
Een jaar schreef ze aan de teksten van LUX, en het leren van de talen van die heiligen om de boodschap zo puur mogelijk over te brengen. Ze schrijft liggend op bed, zittend aan een bureau komt er niets dat de moeite waard is.
Goed, de tijd is gekomen dat we gaan luisteren naar LUX, en je haar hoort zingen in al die verschillende talen. Van Duits en Oekraïens, Hebreeuws én Arabisch tot Japans en Spaans. Uiteraard.
Hoewel de meeste van ons, zoals gezegd, haar niet zullen verstaan, is deze avond met ROSALÍA’s LUX een uitnodiging om je hart te openen en de muziek te voelen.
We gaan luisteren.
Op haar advies doen we dat in het donker.
Een uur lang.
“Ik weet dat het veel gevraagd is, maar dat is wat ik wil”, zegt ROSALÍA daarover. “Hoe meer we in het dopaminetijdperk leven, hoe meer ik het tegenovergestelde wil. Dat is waar ik naar verlang. Er moet iets zijn dat ons ertoe aanzet om ons een uur lang volledig te concentreren, om er gewoon helemaal bij te zijn. Hopelijk zitten er nummers tussen die je helpen om je vanbinnen vrijer te voelen als je naar dit album luistert. Dat is alles wat ik me kan wensen.”
‘When was the last time you were in complete darkness? Sometimes being in complete darkness is the best way to find the light’, gaf ze als boodschap mee om LUX te beluisteren.
Ze verwijst daarbij naar Leonard Cohens ‘There is a crack in everything. That's how the light gets in’.
Ze wilde met dit album meer ruimte maken voor het licht. LUX is het licht dat de donkere wereld van vandaag nodig heeft. Het stelt de existentiële vraag: wie kan er in deze wereld leven?
En ROSALÍA houdt net als wij bij Re-story van de gemeenschap die ontstaat wanneer mensen samenkomen en zich verbinden met iets dat groter is dan zijzelf. Een tussenruimte.
Het luisteren naar LUX is daarom een uitnodiging om de delen van onszelf die we hebben begraven te bevrijden, de stemmen, dromen en waarheden die we hebben begraven om te overleven.
Geniet ervan!
